Czy złożenie przez wierzyciela wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika przerywa bieg przedawnienia roszczeń, które nie zostały wskazane we wniosku?

Kazus:

Pozwem wniesionym w dniu 28 lutego 2014 r. powód wniósł o zasądzenie od pozwanego kwoty 6.075.240,60zł z tytułu czynszu najmu.

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa. Podniósł zarzut przedawnienia roszczeń powoda.

Powód wskazał, że nie doszło do przedawnienia gdyż 27 lutego 2012 r. złożył wniosek o ogłoszenie upadłości pozwanego. Postanowieniem z dnia 11 października 2013 r. wniosek ten został oddalony z uwagi na brak środków na koszty postępowania upadłościowego.

Pozwany wskazał, że  we wniosku o ogłoszenie upadłości powód jako podstawę ogłoszenia upadłości nie wskazał roszczeń objętych  niniejszym pozwem.

Czy to oznacza to, że wniosek o ogłoszenie upadłości nie przerwał biegu przedawnienia co do roszczeń dochodzonych w niniejszym postępowaniu?

Podstawową kwestią sporną w opisanym stanie faktycznym jest ustalenie, czy przerywa bieg przedawnienia złożenie przez wierzyciela wniosku o ogłoszenie upadłości w sytuacji, gdy wierzyciel w tym wniosku nie powołał wierzytelności, których następnie dochodził przed sądem.

„W doktrynie wskazano, że kontrowersyjna jest kwestia wpływu na bieg przedawnienia wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości dłużnika, przy czym można bronić stanowiska, że wystąpienie z wnioskiem o ogłoszenie upadłości ma na celu zabezpieczenie realizacji roszczenia; zabezpieczenie to odbywa się przez pozbawienie dłużnika zarządu majątkiem i ustanowienie syndyka.(zob. P. Sobolewski, w: Kodeks cywilny. Komentarz, pod red. K. Osajdy, Warszawa 2018, pkt 55 do art. 123). Odmienne stanowisko wyraził P. Machnikowski, zdaniem którego, nie przerywa biegu przedawnienia wniosek wierzyciela o ogłoszenie upadłości dłużnika – art. 20 pr. upadł., gdyż nie zmierza bezpośrednio do dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia ani zabezpieczenia roszczenia (zob. P. Machnikowski, w: Kodeks cywilny. Komentarz, pod red. E. Gniewka, Warszawa 2017, pkt 3 do art. 123). W orzecznictwie wyrażono natomiast pogląd, że samo złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości przerywa bieg przedawnienia (zob. wyrok SN z dnia 6 października 2004 r., I CK 71/04, OSG 2005, nr 4, poz. 50), przy czym ten pogląd wyrażono na bazie stanu faktycznego, gdy we wniosku o ogłoszenie upadłości została określona wierzytelność będąca przedmiotem roszczenia.

Niemniej ten sam pogląd należy przyjąć, gdy we wniosku o ogłoszenie upadłości nie została wskazana wierzytelność, która następnie została objęta pozwem. Przede wszystkim trzeba podkreślić, że w razie trwałej niewypłacalności dłużnika wierzyciel nie ma innej skutecznej drogi zaspokojenia. Innymi słowy, jeżeli zajdą przesłanki do ogłoszenia upadłości, właściwą drogą zaspokojenia się przez wierzyciela jest wyłącznie tryb przewidziany prawem upadłościowym lub – aktualnie – ustawą z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1508 ze zm.).

Przepisy prawa upadłościowego przewidują natomiast możliwość zgłaszania wierzytelności przysługujących wobec dłużnika dopiero po ogłoszeniu jego upadłości, co umożliwia równomierne zaspokojenie wszystkich wierzycieli upadłego, zgodnie z kategoriami zaspokojenia, a nie tylko tych, którzy złożyli wniosek o ogłoszenie upadłości. Innymi słowy, dopiero wówczas, gdy sąd upadłościowy stwierdzi, że zachodzą pozytywne przesłanki do ogłoszenia upadłości, a nie zachodzą przesłanki negatywne, w wyniku czego ogłosi upadłość dłużnika, wierzyciel ma otwartą drogę do zgłaszania swojej wierzytelności w stosunku do dłużnika.

Reasumując, nawet jeżeli we wniosku o ogłoszenie upadłości nie została wskazana wierzytelność, która już istniała, a wniosek został oddalony na podstawie art. 13 ust. 1 pr. upadł., to ten wniosek przerywa bieg przedawnienia również co do tej wierzytelności. W takiej sytuacji zachowana zostaje przesłanka „bezpośredniości celu”, jakim jest dochodzenie roszczenia i zaspokojenie po stronie wierzyciela składającego wniosek o ogłoszenie upadłości.

Opracowano na podstawie wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2018 r., sygn. akt VII AGa 1312/18

Przedstaw nas znajomym

Zapraszamy do szkoleń z cyklu “Upadłość konsumencka”

Czy wierzyciel dłużnika może zgłosić wierzytelność w postępowaniu upadłościowym małżonka dłużnika?

Kazus:

Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych sp. z o.o. z siedzibą w T. posiada wierzytelność wobec Krystyny W. od której na rzecz Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych Sąd Rejonowy w T. zasądził kwotę 68 158,05 złotych i 17 131,35 złotych z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu z tytułu niezapłaconego czynszu najmu lokalu użytkowego, w którym Krystyna W. za zgodą męża prowadziła działalność handlową pod nazwą Dyskont Odzieżowy “K.”. 14 maja 2020r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie ogłosił upadłość Jana W., który jest mężem Krystyny W. Cały majątek wspólny małżonków wszedł do masy upadłości Jana W.

Czy Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych sp. z o.o. z siedzibą w T. może zgłosić swoją wierzytelność w postępowaniu upadłościowym Jana W.? Czy Jan W. jest dłużnikiem Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych sp. z o.o. z siedzibą w T. czy też jedynie jest zobowiązany do znoszenia egzekucji z majątku wspólnego?

Rozwiązanie:

Zgodnie z art. 41 § 1 k.r.i o. jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego małżonków.

Tradycyjnie, na gruncie tego przepisu wskazywano w doktrynie na oddzielenie długu od odpowiedzialności. Według tej koncepcji dłużnikiem jest jedynie małżonek zaciągający zobowiązanie, a małżonek dłużnika ponosi wyłącznie odpowiedzialność majątkiem wspólnym. Takie założenie czyni wątpliwą możliwość zgłoszenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym tego małżonka, który nie jest dłużnikiem. Jednocześnie jednak zgodnie z art. 124 ust. 1 Prawa upadłościowego z dniem ogłoszenia upadłości jednego z małżonków powstaje między małżonkami rozdzielność majątkowa. Jeżeli małżonkowie pozostawali w ustroju wspólności majątkowej, majątek wspólny małżonków wchodzi do masy upadłości, a jego podział jest niedopuszczalny. Przyjęcie, że wierzyciel nie może dokonać zgłoszenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym małżonka dłużnika stawiałoby go w bardzo trudnej sytuacji gdyż w zasadzie uniemożliwiałoby mu dochodzenie zaspokojenia z majątku wspólnego. W najnowszym orzecznictwie zaczynają  przeważać poglądy, które na gruncie Prawa upadłościowego mogą prowadzić do wniosku, że wierzyciel  dłużnika może zgłosić wierzytelność w postępowaniu upadłościowym małżonka dłużnika. W uchwale z 11 kwietnia 2019 r. (III CZP 106/18) Sąd Najwyższy wskazał, że między wierzycielem a małżonkiem dłużnika występuje stosunek prawny i wierzycielowi przysługuje na podstawie art. 41 k.r.o. roszczenie o zaspokojenie długu drugiego małżonka z majątku wspólnego. Może je dochodzić na drodze sądowej przeciwko obojgu małżonkom. Wierzyciel powinien w takim wypadku żądać zasądzenia od nich in solidum dochodzonego roszczenia, z zastrzeżeniem na rzecz małżonka dłużnika możliwości powołania się w czasie egzekucji na treść art. 319 k.p.c., zatem na ograniczenie jego odpowiedzialności do składników majątku wspólnego. Jeszcze wyraźniej wyraził to Sąd Najwyższy w uchwale z 8 listopada 2019r. (III CZP 36/19) wyraźnie stwierdzając, że małżonek dłużnika osobistego jest – na podstawie art. 41 k.r.o. – dłużnikiem ponoszącym wobec wierzyciela odpowiedzialność ograniczoną do składników majątku wspólnego małżonków. Uchwała ta została podjęta w odpowiedzi na pytanie prawne Sądu Apelacyjnego, który zapytał czy przyznanie w art. 41 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wierzycielowi, którego osobistym dłużnikiem jest jeden z małżonków, możliwości żądania zaspokojenia z majątku wspólnego powoduje, że drugi z małżonków staje się dłużnikiem w znaczeniu prawa materialnego, z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową, czy też obowiązkiem takiego małżonka jest jedynie znoszenie egzekucji z majątku wspólnego? Jak wskazano wyżej, Sąd Najwyższy odpowiedział, że małżonek dłużnika również jest dłużnikiem.

Poza tym, w wyroku z dnia 27 marca 2019 r. (V CSK 13/18) Sąd Najwyższy słusznie zauważył, że na potrzeby prawa upadłościowego ustawodawca wprowadził swoiste pojmowanie wierzyciela. Zgodnie z art. 189 ustawy z dnia 28 lutego 2003. Prawo upadłościowe wierzycielem jest każdy uprawniony do zaspokojenia z masy upadłości, choćby wierzytelność nie wymagała zgłoszenia. Nie ulega wątpliwości, że wierzyciel małżonka upadłego, który był uprawniony do zaspokojenia z majątku wspólnego małżonków jest – po ogłoszeniu upadłości – uprawniony do zaspokojenia z masy upadłości, do której wszedł ten majątek.

Skoro tak, to nie ma podstaw odmawianie wierzycielowi prawa dokonania zgłoszenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym tego z małżonków, który nie jest dłużnikiem osobistym. Wówczas, na liście wierzytelności syndyk powinien wskazać, że odpowiedzialność upadłego jest ograniczona jedynie do majątku wspólnego. Jeżeli w skład masy upadłości będzie wchodził zarówno majątek wspólny jak i majątek osobisty upadłego to zajdzie konieczność sporządzenia osobnych planów podziału, tak aby uwzględnić różny krąg wierzycieli, którzy będą brali udział w planach podziału. W tym zakresie nie może być przeszkodą okoliczność, że Prawo upadłościowe wprost takiego trybu nie reguluje. Prawo upadłościowe tworzy procedury, ale nie zmienia materialnoprawnych zasad odpowiedzialności za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z małżonków.

Przedstaw nas znajomym

Zapraszamy do szkoleń z cyklu “Upadłość konsumencka”